|
REYNALD F. ANTONIO AWARDS FOR ILUKO LITERATURE |
|
|
|
||||||||||
|
AWAN ti nakailasin kaniak, nakunam iti nakemmo idi lumugankan
iti taksi nga inayaban dagiti guardia iti eropuerto a nangidissaagan kenka ti higante nga eroplano a nag-direct flight manipud
iti gangannaet a pagilian a nagpaimasam iti agtallopulo a tawen. Binalikasmo ti nagan ti hotel a pagdagusam ket naggarawen
ti taksi. “Who is the present
mayor here,” impaagongmo ti saludsodmo iti drayber ti nagluganam. Pudno a maannawilkan iti bukodmo a pagsasao ngem mabalikasmo
pay met laeng koma ti mangsaludsod iti kinaasino ti agdama a mayor ti siudad. “Mayor Kenneth
Franco, Sir.” Nalawag para kenka nupay natabbed ti ingles ti drayber a kimmita kenka babaen ti sarming iti ngatuenna. Saanmon nga am-ammo
ti mayor ngem ammom ti apeliedo a naisawang. Apeliedo dagiti masiken iti daytoy a deppaar. “The city is very
beautiful,” nagindadayawka nupay ammom a naaramid koma pay laeng dagita idi kanikatallopulo a tawen ti napalabas. “”Yes, sir.
Yes sir,” intungtung-ed met ti drayber.”It’s because of our bigger Internal Revenue Allotment for being
a city.” Revenue Allotment? Adda
nasagid iti kaunggam. Simmayaaten ti ili a nakayanakam gapu iti bingayna iti sangapagilian a buis idinto a nagbalin koma a
kapipintasan a siudad iti sangabukel a pagilian babaen ti bukodna laeng a rekorsos naturales. “Please wait for
me,” indawatmo iti drayber idi dumsaagkan iti sanguanan ti Five-Star Hotel a nagreserbaan ti binayadam a travel agency.
Ti travel agency a nangipagarup a maysaka a gangannaet iti lugar a bisitaem. “Andy Gale,”
impaagongmo manen ti nangibaga iti nairuammon a nagan idi agdamag ti resepsionista ti hotel. Nalaklakan a baliksem daytoy
ngem bautismom nga Andres Galano. Iti kuartom, nagdiram-oska
ken inkanayonmo a binabasa ti pinatinam iti blonde a bookmo. Adda ngata pay laeng makalasin kaniak? nasaludsodmo iti nakemmo
idinto a kinitam ti pakabuklam iti akaba a sarming. Blonde ken apsayen daydi nangisit a buok a paipadpadronmo idi iti pukis
ti maysa nga aktor kadagidi a panawen. Ti aktor a kalpasan ti nasurok a maysa a dekada ket nadamagmo a nagpresidente iti Filipinas.
Bassiten ti natda nga anniniwan ti kinaagtutubom nupay bimmusnag ti kudilmo gapu iti nalamlamiis a klima ti nagpaingam a pagilian.
Dimmakel ti tian ken bagim ngem aglalo a nangidateng iti langa a tangtangaden. Agarup maaripungetka iti artipisyal a bigotem
ngem anusam no isu dayta ti makailinged iti pudpudno a kinaasiasinom. “Where shall we...,
sir,” ingngalngal ti drayber ti taksi idi agtugawka iti abayna. “Are you not tired?” “To the calamity
area,” nalipatam nga impaagong ti sungbatmo. “I’m tired but I need to see the area.” “In the place
where there was landslide?” imbeddal ti drayber idinto a pinasikigannaka a kinita. “Yah,” agarup
inlaawmo. “I need to see that place.” Adda siddaaw kadagiti
mata ti drayber a nangikambio iti lugan. UMUNA A LAGIP “Maysa man a kaha a Chesterfield,” ading kinunam iti
balasang a mangur-urnos kadagiti lakona iti uneg ti bassit a tianggina. Ti kakaisuna a tianggi iti purok a kaasitgan iti logpond
nga imatonam.
“Blue Seal, manong,” dinamag ti tindera nupay apagapaman laeng ti panangtaliawna kenka. Ammom lattan a
saannaka nailasin gapu iti suotmo a kas maysa laeng a gagangay a trabahador iti log pond.
“Naim-imas met laeng no Blue Seal, ading,” inkatawam idinto nga impapasmo a binuya ti kasla tinubtubay
a likudanna. Dagidi a patong. Daydi a siket.
“Ay ni sir gayam,” inyarukattot ti para lako idi iyawatna koman ti sangakaha a sigarilio.
“Manong kunam man latta ket lumakayak unay nukua,” impasaksakmo.
“Kababain met a, sir,” mababain nga insungbat ti tindera. “Maysaak laeng nga aglaklako idinto ta
dakayo ti akinkukua iti konsesyon. Dakayo ti kakangatuan a turayen dagiti agpukpukan ken agibibiahe iti troso.”
“Saan met ading, operation manager laeng,” inyisemmo idinto nga inyawatmo ti pagbayadmo. “Saanak
ngamin a naruam a siseren ti napintas a balasang a kas kenka.”
“Alla ni sir,” inyisem met latta ti balasang ket lalo nga immuneg dagiti singin a kallidna idinto a rimmayray
dagiti naraniag a matana a pinayongan dagiti nagparintumeng a kurimatmatna. “Kayatmo ngarud a tataenka?”
“Saan, a,” inseriosom nupay agang-angaw ti kaunggam. Ammom ngamin a saan a kumurang a duapupulo ket
“Alla ni sir...,”
“Daddy Andy ngarud lattan, a,” impasaksakmo idinto nga inamparam ti iyaw-awatna a suplim.
“Alla ni sir...,”
“An’at naganmo itayen?”
“Hilda, sir.”
“Napintas daytoy lugaryo, Hilda,” pinangiruanganmo. “Kas met laeng iti kinapintas mo.”
“Napintas manedyer,” insayabat ti lakay nga itay pay a dumdumngeg. “Ngem kas iti kasinsindim a sigarilio,
mangrugi metten a marunot.” “Ania ti kayatmo a sawen, ama,” imbikagmo ta bimmara
ti pispismo gapu iti pannakatungday ti iya-abantem ken ni Hilda. Saanmo pay idi nga ammo a daytoy a lakay ti ama ni Hilda. “Tinto Cadungunan ti agsagrap iti dusa ti nakaparsuan, manedyer.” “Ta apay a madusa?” “Gapu iti pannakapukpukan dagiti kaykayo,” ingngaged
ti lakay. “Apay mammadtoka, ama?” insarkastikom. “Wenno
sayantistaka?” “Saanak nga agpadpadto laeng manedyer. Saanak man a nagadal
iti siyensia, maawatak met ti nakaparsuaa,” inlitania ti lakay. “Ta ania ti maawatam iti nakaparsuaan, aber?” “Ti danum ket maurnong kadagiti ramut dagiti kayo. In-inutento
dagiti kayo nga iruar dagita a danum inton dumteng ti tikag. Umunanto a marikna ti Cadungunan dagiti umay a tikag a sungbatanto
met dagiti dadakkel a layus.” “Kasta, aya, ama?” insarkastikom ngem ammom a kinapudno
dagiti sasawen ti lakay. Ngem no dadduma ket nasakit met ti kinapudno. “Pakpakaunanto laeng dagita, manedyer,” intuloy ti
lakay. “Dagiti ramut dagiti kaykayo ti agpapaay a tulang ti daga. Ay-ayto pay ti Cadungunan no agrunuten dagita a tulang.
Saanton a maigawid ti pannakalbo ti daga. Agbalinto ti Cadungunan a sementeryo nga awanan padeppa.” MAIKADUA A LAGIP “Ta ania ti panangipagarupmo, ama,” insarkastikom,
“kasla mangyawat iti mama ti mangipautang iti dua gasut a pisos.” “Kakaasiannakami unay, sir, awan pangiruarmi ken inada iti
hospital,” impakpakaasi ti lakay. “Agkuna ket ngamin, a, nga agkilawkayo iti lagdaw,”
inyungetmo. “ammoyo la ngaruden a makaeltor. Dugsakem koman a papanawen ti lakay ta nalagipmo daydi panangpilosopona
kenka sadiay tianggida. Ngem isu met nga agsardeng ti ungor ti band saw nga agrirririt iti troso ket timpaiw dagiti sainnek
ni Hilda iti intudom itay a pagtugawanna. “Kakaasianakami kadi, sir,” insaninglot ti balasang
ket addayta manen dagiti pimmarintumeng a kurimatmat. Aglanglangoy iti lua dagiti matana ngem nagtalinaed ti nakaisigudanda
a kinarimat. “Ket masapul met a ti lagda ti tulag,” kinunam idinto
a tinaldiapam dagiti gurong ni Hilda nga impasirip ti apagababat tumeng a bestidana. Saan a mailinged dagiti kimpet a tapok
ti nakaisigudanda a kinalinis. “Ibatimi daytoy dukumento ti nuangmi, a, sir,” impapainayad
ti lakay idinto nga inruarna ti maysa a papel manipud iti upit nga intalina iti siketna. “An-anuek nga’d ta nuang ket saanak met nga agtaltalon,”
imbaribarmo ngem insublatmo a tinaldiapan dagiti pamaknangen met a barukong ni Hilda. “No ket kayat ni Hilda ket umay
agyan sadiay opisinak ta umaynak ibueltaan,” impapainayadmo a pangtingitingmo iti karirikna ti lakay. “Ket umay,
a, sir,” inyanamong ti lakay nga ama ni Hilda kalpasan ti sumagmamano a sinnukat iti perreng a dinanggayan ti napaut
met bassit nga ulimek. Nagpaggaakka nga agmaymaysa idi makaadayon dagiti agama ngem ammom
a saandan a nangngeg pay gapu iti nagraragup a wanerweri dagiti chain saw iti saan unay nga adayo. Iti di mabayag, nagandar
manen ti band saw. MAIKATLO A LAGIP “Alla sir,” inwalin ni Hilda ti dakulapmo nga imparabawmo
iti luppona ngem awanan met iti puersa dagiti takiagna. Dimmendenka ngem inyad-addana ketdi ti nagkukot nupay nawaya met
koma a kumayakay. “Madamag da mam, sir,” insaning-i ni Hilda ngem bulonmo
ketdi a nangkallabay. “Saanda a madamag no saanmo la ketdi a mapan ipadpadamag,”
inyarasaasmo ket inkanayonmo metten nga inlagid dagiti bibigmo kadagiti muldot iti teltelna. “Adda ni baketko sadiay
siudad a mangbanbantay kadagiti agbasa nga annakmi.” “Sir.” Ad-addan nga areng-eng ti itutulok ngem iti
areng-eng ti panagkedked ti nagaon kadagiti bibig ti babai a baluden dagiti takiagmo. Baluden ti pannakabalinmo. Nagalus-os a nagpasango ti kimmalllabay a dakulapmo ket biniangam
ti panglawaen a putol ti dasterna. “Sir.” Saanna a natuloy ti arin-amangawen nga ibagana koma kenka agsipud
ta diningpilen dagiti mail-iliwan a bibigmo dagiti agar-arimasa a bibigna. Insekkadna dagiti takiagna iti barukongmo ngem
awanan dagitoy iti nainpasnekan a panagkedked. Nagalus-os met ti sabali a dakulapmo ket isu ti tinenggel ti maysa a dakulap
ni Hilda. MAIKAPAT A LAGIP “Ammom, Hilda,”
intangadmo iti naglinonganyo a higante a bittaog, “arapaapko idi ubingak ti agbalin a mannaniw.”
Saan a simmungbat ti parabueltam a nakailad ita iti saklotmo. Nailadawan iti rupana ti siddaaw no ania ti pakainaigan
ti arapaapmo a dumaniw kadagiti tangtangadem a banbantay ken ti tantan-awam a panglawaen met a tanap. Naka-park iti saan unay
nga adayo kadakayo ti servicemo a land cruiser. Inkuyogmo ni Hilda sadiay ili tapno aggatangkayo kadagiti abastoyo. Simmardengkayo
ditoy pantok ti turod a nagbaetan ti Caangilian ken Cadungunan. Manipud iti nagtugawanyo a nagrungarong a ramut ti bittaog,
makitayo ti pakabuklan ti Cadungunan.
“Maysa a naindaniwan a lugar ti Cadungunan, Hilda,” inyebkasmo ti namnamaem a sungbat ti pattapattam a
saludsod nga adda iti utek ti sandi ni baketmo no kastoy nga addaka iti kabanbantayan.
“Napintas nga agpayso,” inyanamong ni Hilda ket nalagipmo a nakaturpos met ngamin daytoy iti sekundarya.
Uray kaskasano, nadalapusna met ni Balagtas ken uray pay ket ngata ni Shakespeare.
Inwarasmo ti panagkitam iti asidegyo. Agdalapadapen ti sipnget kadagiti karimeran a binallaetan dagiti saan pay unay
a dadakkel a pinuon nga agarup paypayungan dagiti arakup ti maysa, dua ken adda pay ngata arakup ti tallo a pinuon. Iti itatangadmo,
nadlawmo a main-initan pay laeng ti tuktok dagiti banbantay iti amianan, daya ken iti abagatan. Nababbaba ngamin ti bantay
nga ayanyo. Sakup amin ti konsesyonyo dagitoy a banbantay.
Iti baba, naipattopattok dagiti purok a bukbuklen ti sumaglilima, sumag-i-innem a balbalay iti nakaberberde a kataltalonan.
Masaripatpatan met ti logpond nga ayan ti opisinam iti nagsabatan ti bantay iti daya ken ti bantay iti abagatan.
Linawlaw dagiti bantay ti Cadungunan, ania,?” dinamag ni Hilda idinto nga intukolna ti sikona iti pus-ngmo. Insurotna
met ti panagkitana iti buybuyaem a pintas ti nakaparsuan.
“Wen,” inyanamongmo. “Isu ngarud a naawagan iti MAIKALIMA A LAGIP “Ayan daytay diaketko a maong, Hilda?” impigsam ti
panagdamagmo. Awan ngamin ti sapsapulem a pagimeng iti aparador a pangiduldulinan ni Hilda kadagiti lablabaaan ken planplansaenna
nga aruatem. “Hilda!” inpigpigsam idi awan ti mangngegmo a sumungbat.
“Sadin’ ti yanmo?” “’Daak ‘toy,” inyasug ni Hilda manipud
iti intedmo a siledna. Ti siled a saksi dagiti nasam-it a kanitoyo no kasta a saan a ti ridaw ti kuartom ti serkam. Ngem napapauten
ti panagyanmo iti dayta a siled ngem iti bukodmo a siled. Umakarka laengen iti bukodmo a siled no kasta nga agpelleska. “Apay, ana’t marikriknam,” dinamagmo idinto
nga induronmo ti rikep ti siled. Nakitam ni Hilda a nakatugaw iti rabaw ti katrena. Katreyo kunak koma. Nakasanggir iti headboard
ngem inarakupna dagiti tumengna. “’N’at kuem?” “Madmadit’ riknak,” insungbat ni Hilda. “Apay, awan met gurigormo,” kinunam idinto a dinapadapmo
ti pingpingna. Timmmugawka iti iking ti katre ket inkanayonmo nga inaprosan ti apagat-bukot a tayengteng ti lenned a buokna. “Basta, madit...,” Saan a natuloy ni Hilda ti sungbatna agsipud ta inapputna ti ngiwatna.
Rimkuas manipud iti panagtugawna ket tinarayna nga inkamat ti panagdul-ona iti tawa.
Daydi ti sipudna a tinaktaktakmo dagiti taom iti konsesyon nga agsapul kadagiti narigat a masapulan a saramsam a paggugusto
ni Hilda. MAIKANEM A LAGIP Timmakderka manipud iti bangko a nagtugawam ket inasitgam ti nakarikep
a ridaw ti delivery room. Dugus met laeng a nagsublika iti tugawmo. Pinagrinnisirismo dagiti dakulapmo a kunam la no lamminenka
idinto nga adda payen timrem a ling-et iti pantok ti agongmo. Pinakinngatom ti makanawan a gurongmo iti panagdekuatrom ngem
dagus met laeng nga inukasmo ket insublatmo a pinakinrabaw ti makanigid. Turungem manen ti nakarikep a ridaw idi adda agtimek
iti likudam. Nalasinmo ti dati a katrabahuam idi nabiitka pay iti konsesyon. “O, partner,” nayesngaw ti kinatrabahuam idinto a
simmardeng a mangunor iti pasilio ti hospital. Nagbuelta ket intanggayana ti makanawan a dakulapna. “Kumusta,” pinilitmo ti immisem idi awatem ti dakulapna.
“Ayanmon?” “Ditoy,” intamed ti kasangsangom. “Napia kenka
ta maysakan nga operation manager” Simken kenka ti babawi no apay nga iti daytoy a hospital ti nangitarayam
ken Hilda. Saanmo nga impagarup nga adda pay laeng maka-am-ammo kenka iti hospital a sakupen ti kabangibangyo a probinsiya. “Apay siasino ti aganak?” inyisem ti kinatrabahuam
a saan pay a nangibbet iti dakulapmo. “Balasangmo? Uray siak ket adda met apokokon.” “A, e, a,e,” imbeddalmo idinto a tinaldiapam manen
ti ridaw ti delivery room. “Umayka pay laeng dita opisinak,” indiaya ti kinatrabahuam.”Nagadayo
ti nangitarayamon ket adda met hospital iti iliyo? “Isu ti kayatna,” inbeddalmo manen ti alanganen a
sungbatmo idinto a minatmatam ti marmol iti rabaw ti lamisaanna. “Administrative Officer,” naitalamitimmo. Malagipmo
itan a maysa met daytoy a graduado iti komersio a kas kenka. Isu ngarud nga isu ti payroll master idi agkaduakayo pay laeng
iti konsesyon idinto a sika met idin ti maysa kadagidi adda iti babaen ti manedyer. “Maikadua a pamiliak, partner,” naalam met laeng nga
inkatawa idi agangay. Kinuyognaka met laeng a rimmuar ti administrative officer idi
malpaskayo nga agkape. “Apay gayam a naumaka iti logging partner,” nasaludsodmo
idi agkatkatugawkayon iti sanguanan ti delivery room. “Konsensiya, partner,” inlingalingna. “Saanto
a datayo ti agsagrap ngem dagitinto dadduma a parsua a pakairamananto dagiti sagibotayo.” Sumungbatka koma ta nalagipmo dagidi pamanunutan ti ama ni Hilda
ngem isu met nga aglukat ti ridaw ti delivery room ket inruarda a naka-strecher ni Hilda. Ubba ti maysa a naka-berde ti maysa a nalungpo a maladaga. “Lalaki, sir,” inyisem ti sabali pay a komadrona. MAIKAPITO A LAGIP Nagtarus ni Hilda iti balayda idi rummuar manipud iti hospital.
Masapul ngamin nga ibueltaan wenno dalaganen ti inana ken dagiti kakabsatna. Nagsolsoloka manen a nagbiag iti barracksmo.
Adu dagiti baybayadam nga umay mangserbi kenka ngem awanen ti inkabbalaymo pay. Masansan a sarungkaram ni Hilda ken ti anakyo
nga ik-ikkam met idi iti umdas a sustento.
Pinanaganan ni Hilda ti anakyo iti Andrew nga inadawna iti naganmo nga Andres nupay saanmo met kinidkiddaw.
Umuna a kasangay ni Andrew idi pinabuniagan ni Hilda nupay sika met laeng ti nangibaklay iti gastos. Sinublatmo met
nga inubba ni Andrew idi malpas ti bautismo, ngem saan a kas maysa nga ama no di ketdi kas maysa kadagiti manganak. MAIKAWALO A LAGIP Sikan ti agdama a mayor iti ili ti La Purisima idi agturpos ni
Andrew iti elementarya. Sika a mismo ti nagatendar iti closing exercises ti pagadalanda nupay ruammo ti mangibaon iti sekretaryom
kadagiti kakastoy laeng a pasken. Impagarup idi dagiti tuturayen ti pagadalan ken dagiti sitatallaong a pumanawka kalpasan
ti panagsaritam. Ngem saanmo a naturayan ti riknam ket inuraymo ti pannakaiyukkor
dagiti adu a medalia ni Andrew kas First Honors. Adu ti nasdaaw idi arakupem
ti ubing idi maiyukkormo ti medaliana nga aggapu iti konseho ti ili. Saanmo ngamin a nailinged ti panangpunasmo kadagiti matam.
Nagkikinnita ketdi dagiti makaammo iti ik-ikutam a palimed. Narubruban manen dayta a siddaaw idi inatendaram ken pinanayonam
ti sagana ti nagturpos iti elementarya a nakaala iti kangatuan a gunggona. MAIKASIYAM A LAGIP Iti Ballasiw Taaw
“A letter for you sir,” inkurno kenka ti guardia ti nakikapponam a negosio kalpasan ti panagsaludona.
Inawatmo ti
|
Nagsublika iti uneg ti kotsem nupay adda met bukodmo a lamisaan iti opisina ti kompanya. Kaykayatmo ti agsolsolo a
mangbasa iti Andy, Yamanek no napiaka a
kas inlanadmo iti suratmo.Makipagladingitak laeng iti pannakaammok a maysakan a balo. Sapay koma ta napakawan ti nagawan ti
babak nga inaramidta. Maragsakanak met a mangipakaammo
kenka a ni Andrew ti nangabak a kapitan ditoy Dandani metten ipasngay
ni Ethel, ti manugangta, ti maikatlo nga apokom ditoy Cadungunan. Karuprupam la unay ti lalaki nga isu ti inaunaan. Mainaig iti singasingmo
a sublianta ti napalabas ita ta maysakan a balo, saan sa a makaanay ti ‘Toy dinto manglipat, Hilda
Salsalemsemen pay laeng ti barukongmo idi sumrekka iti opisinam kalpasan a mabasam ti
Dagiti
Hurado FRANCISCO T. PONCE “Up to here only,
sir,” inyingles ti driver ket napulsot manen ti panaglaglagipmo. “Where?”
inyuntonmo idinto ta inlukatmo ti ridaw iti sikigam. “We need to walk
a kilometer more, sir,” insungbat ti driver idinto nga inlukatna met ti ridaw iti sibayna. “The road is no longer
passable due to mudslide caused by heavy rains. “Oh I see. Please
lock your car then and walk with me,” insawangmo ket rinugiamon a sinurot ti ag-sang-at a dalan. “I will be responsible
for you.” “These are now
the effects of deforestations, sir,” pagammuan la ta kinuna ti driver. “There are no more roots of trees to hold
the soil of the mountains.” “Oh yah,”
naginkukunaka ngem simmagirad manen dagiti lagip iti kaunggam. MAIKASANGAPULO A LAGIP “Nalalaingka pay ngem siak ti kunam, laglag!” imbugtakmo
iti kasangsangom a kapatas. “Amin a mabalin a tarikayo ket alaenyo!”
“Ngem, sir,” inyalumamay ti kapatas. “Saan kadi met
a ti nakalanad iti kontratatayo ket selective logging laeng ti panagpukantayo.”
“Selective logging, selective logging, punyeta!” imbugtakmo manen ket inlayatmo pay ti kanawan a gemgemmo.
“Adda pay ketdi maganganab ti kompanya no pilpiliem laeng ti pukanem? Apay ania ti ammom maipanggep iti selective logging,
loko?” “Sir, selective logging ti awagtayo iti panagpukan iti kayo
a mapili dagiti pudno a natangkenan, dagiti natay, dagiti nabual ken dagiti assideg unay a pinuon,” inlawlawag ti kapatas. “Mauyong!” ingurruodmo manen. “Saanka met ngamin
nga agbasbasa iti diksionario. No select kunam iti ingles, agpili,’muyong! Kayat ngarud a sawen ti selective logging
ket piliem ti kayatmo a pukanen! Amin ngarud a kayatmo ket pukanem!”
Nagulimek ti kapatas ngem nagtalinaed a nakaperreng kenka.
“Apay awan ti anteohosmo aya ta saanmo a makita ti piliem a tarikayo?” insarkastikom.
“Awan sir. Saanko pay laeng a masapul sir,” inyalumamay ti sumagsagpat met ngatan iti kanikatallopulo a
tawenna a kapatas.
“Sarsarita, ania koma a saanmo a masapul,” inkatawam iti parparawpaw idinto a linukatam ti atachecasemo
a nakaparabaw iti lamisaanmo. “O, mapankanto agparukod iti antiparram,” kinunam idinto nga inyawatmo ti sangapaldo
a sagsasangagasut. Sangagasut pay laeng idi ti kadadakkelan a denominasyon ti piso.
Minulenglengan pay biit ti kapatas ti itangtanggayam a kuarta kasanguanan nga inawatna. Kalpasanna ket nagyaman a bulonnan
ti nagpakada. MAIKASANGAPULO KET MAYSA A LAGIP “Ti la pangperperdianyo iti orasyo!” inggulpakmo idinto
a kinusayam ti abaga ti trabahador a nakaparintumeng a mangkurkurob iti binarretana a daga. Adda iti abayna ti nakasaganan
a bunubon nga ipil-ipil. Ipil-ipil pay laeng ti uso idi nga imula a tarikayo.
“Isu ngamin ti bilin ni foreman, sir,” inyalumamay ti trabahador a nakadalupisak itan iti daga a mangap-apput
iti dinangram nga abagana.
“Anak ti diablo ket dayta a foreman mo!” ingurruodmo manen ket uray la a nagallungugan ti ungetmo iti gingginget
ti kabambantayan. “Napananna ta pagtim-ogenkayo!”
“Ngem sir,” impapainayad latta ti tumaktakderen a trabahador. “Saan kadi nga alagaden ti konsesyon
ti panangmulatayo kadagiti nagpukanantayo?”
“A ta maiturednak a sungbatan,a!” inngerngermo ket nanalpiiten ti bukot ti dakulapmo nga inpalpim iti boksitna.
MAIKASANGAPULO KET DUA A LAGIP “Genaral manager
Andres Galano. Baro a mayor ti Munisipalidad ti La Purisima,” inyalamano kenka ti kabbutos a gobernador. “Welcome
to the Political World.” “Agyamanak iti tulongmo gobernador,” apagapaman nga
inkurnom iti agtagikua iti pagpapaayam a konsesyon. Ti dati a mayor iti ili a pagmayoramton. Ti ili nga akinsakup iti kalawaan
a paset ti pagpukpukananyo iti troso. “Ita ta sikan ti mayor iti ili ti La Purisima, Mayor Galano,”
impaggaak ti gobernador. “kayatko a dumakkel ti pruduksion a troso iti kosesyon babaen ti panangikalawam iti masakupan
ti pagpukanan iti tarikayo. “Padasek, gob,” inyalumamaymo. “Aramidem saanmo a padasen,” impaggaak ti gobernador
ngem kasla daranudor ti dumteng a bagyo ken layus ti nagdenggam iti katawana. “Laglagipem a kuarta ti konsesyon ti ginastom
tapno mangabakka a mayor.” “Wen gob,” insungbatmo ngem mangrugin nga agmaga ta
ngiwatmo. “Inkarigatanta nga amin a pagtaengan no di man amin a pamilia
ditoy nga ili ket addaan iti kameng a nakapagtrabaho iti kompanya.” “Wen gob.” Pilpilitemon a paaddaen ti kataymo. “Saanka a napnek iti dayta agsipud ta agduduaka pay laeng
idi no maallukoyda wenno saan dagiti pamiliada a mangbutos kenka.” “Saanko a malipatan, gob,” insungbatmo kalpasan a
pinilitmo ti timmilmon. “Kuarta ti konsesyon ti pinagibunongmo kadagita a tattao
tapno allukuyenda dagit pamiliada a mangitandudo kenka a kas mayor ti ili ti La Purisima. MAIKASANGAPULO KET TALLO A LAGIP “Papuoram!”
imbulladmo iti district forester a nangpennek iti bilinmo. “Kayatko a sika a mismo ti mangidaulo iti operasyon!.” “Ngem mayor, saan kadi met a sika ti akinproyekto kadagita
a plantasion ti kayo?” inyalumamay ti a district forester.” “Ket proyektok ngarud isu a papuorak,” intakdermo.
“Saan kadi nga indawatam idi dagita a kabanbantayan iti
pundo manipud iti gobierno nasional tapno mamulaaan laeng iti kaykayo a manglitop kadagiti pinapu..., este napukan a kaykayo,
mayor?” “Talaga a saanka a makaaw-awat, district forester,”
inyungetmo. “Kayatmo ti maidestino sadiay “Mayor?” “Isu ngarud a puoranyo tapno makaalatayo manen iti pundo
a pangpamulatayo manen kadagita a kabanbantayan.” “Ngem sayang dagiti apagasiketen a naimula a kayo, mayor,”
inkedked latta ti district forester. “Kailalaam ti pagasiket no saanmi pay a kinailalaan dagidi
arakup ti uppat?” inwitwitmon iti pannakaramaymo a para iti pannakasalbar ti nakaparsuan.” “Ngem namitlon a napuoran ken napunduan dagita a banbantay,
mayor,” inkedked latta ti forester. “Apay, mammamitlo kadi a dumawat iti sustento dagiti assawam?”
inkatawam. “Mammamitlo kadi nga uminumka? Mammamitlo kadi a maabakka iti pepito.” Pepito pay laeng idi ti uso
nga ay-ayam iti baraha. “Is it still far,”
inyanangsabmo ngem ad-adda ketdi a pinartakam ti nagaddang iti agsang-at a dana. “There, sir,”
inwagis ti drayber ti nagluganam a taksi iti adayo pay a masanguananyo. Impalawlawmo ti panagkitam. “Is this Cayangilian?”
Nalipatamon nga impaagong ti inglesmo. “Yes sir.” Wen ditoy, nakunam iti
kaunggam idi mailasinmo ti lugar a laslasatem idi no sumang-atka nga umay agtrabaho iti imatonam a logpond. Dati idi a kataltalonan
daytoy a lugar ngem in-inut a ginatgatang dagidi trabahadormo. Adda met idi nagatangmo a daga iti daytoy a lugar ngem inlakom
idi agturongkan iti ballasiw taaw. Awanen dagidi sumaggaysa la idi a nagtagipan-aw ken nagtagibulo a pagtaengan. Kongkreton
dagiti nailera a balbalay. Ammom a kaaduan kadagitoy a balbalay ket kukua dagidi trabahador iti konsesyon. Isuda ti nakagatgatang
kadagiti dagdaga iti daytoy a lugar. “Were they not
affected here,” intaliawmo iti drayber ti taxi a sumarsaruno itan kenka. “No, sir,”
inyangsab daytoy. “Those hills prevented the muds to flow here.” Nalagipmo la ket ngarud
ti kinuna daydi administrative officer daydi hospital a naganakan ni Hilda: Saanto met ketdi a datao ti agikaro. Dagitinto
sabali a tattao. Nangnangruna iti sumaruno a henerasyon a pakairamananto dagiti sagibotayo. Kimmaro ti al-almo agsipud ta agsang-at manen ti dalan. No maungpotmo idi daytoy a sang-atan ket matannawagamon ti
purok a buklen laeng idi ti aglimapulo a balbalay. Damagmo a napagbalinen daytoy a maysa a barangay gapu iti iyaadu dagiti
agindeg. Isu ngarud a pagkapitanan ti putotmo a ni Andrew Gervasio. Naipasurot iti Gervasio nga apeliedo ni Hilda nga inana
ti apeliedo ni Andrew. “Over there is
Cadungunan?” inwagismo met kadagiti turod a turturungenyo. “Yes sir.” “Ah wen!”
saanmo a naannadan ti nagsarita iti naikaiyanakam a pagsasao. Nalasinmo ngamin ti duduoganen a kayo iti tanap. Daydi saanmo
a pinapukan a bittaog. Ti bittaog a saksi dagiti naindaniwan a kanitoyo ken Hilda. “Here we are,
sir,” kinuna ti trayber ti taxi. ‘Down there below is CadungunanValley. Arintarayenkan a simmang-at
nupay agut-ot ti ag-rayuma a tumengmo. Iti itatan-awmo, naipasabat
iti imatangmo ti buya a saan sa pay a simimplot uray iti kaalikutegan a panpanunot dagiti pintor ken sumasarita a mangiladladawan
iti kunkunada nga inpierno. Agay-ayus pay laeng
ti kolor kape a pitak iti adayo a baba. Sumagmamano a bubungan ti ipaspasirip dagiti nagkukuros a kaykayo a namalamalan iti
pitak. Ad-adda a dagiti kasla nakabutbuteng a ramut dagiti kayo ti agpapakita imbes koma a dagiti nalalangto a bulbulongda.
“They say that
the mud flood came from those mountains, sir,” inwagis ti drayber dagiti bantay iti amianan, daya ken abagatan. Nagparang
iti alintataom daydi trabahador nga agmulmula iti bunubon nga ipil-ipil. Nagkintayeg ti kaunggam idi sumublat iti panunotmo
dagidi pinapupuoram a pamula a kaykayo. Agwanerweren ti panagdengngegmo. Mangmangngegmon dagidi wanerwer dagidi chain saw,
band saw ken dadduma pay a makina a nangikisap kadagitoy a kabanbantayan. Tinurongyo ti saanmo
a nadlaw itay a naipatakder a tolda iti saan unay nga adayo iti naglinonganyo a bittaog. Dita a naammuam nga awan pay ti nasarakan
a kameng ti pamilia ni Barangay Chairman Andrew Gervasio. Uray ti inana a ni Hilda Gervasio ket manamnama metten a naitanem
iti kapitakan. Nagsublika iti sirok ti bittaog. Nagtakderka a simmango iti baba. Inukradmo dagiti takiagmo a
kunam no adda sabatem nga arakupen. Naglulok dagiti tumengmo ket nagdissoda met iti daga. Timmulok met ti siketmo ket nagdisson
ti mugingmo iti kapitakan. Nakadeppa itan dagiti takiagmo. “Hilda!” inriawmo. Andrew, appokok, manugangko,” inulit-ulitmo ti nagpukpukkaw ngem awanen dagitoy iti nakemmo. Iti ngamin alintataom, nagparangen dagiti agtumban a higante a pinuon. Sumublat dagiti mapupuoran a plantasion. Iti sentidom, addayta manen dagiti wanerwer dagiti makina a mangilalaaw iti pannakaungaw .®
NO KAYAT NGA IBUTOS DAYTOY
A SARITA ITI RFAAFIL READER'S CHOICE AWARD, IKLIK TI DONATE ICON ITI BABA:
|
|||||||||
|
International Copyright Secured ©
 All Rights Reserved
THE 1st ILOCANO WEBSITE FOR SHORT STORY AND
POETRY WRITING CONTEST!
|
||||||||||
ti GUMIL ken ti Literatura Ilokana ti panggep a ragpaten ti RFAAFIL Reader's Choice Award babaen ti ayat ken tulong
dagiti rinibribu nga agbasbasa. Adu dagiti Ilokano a nupay saanda a mannurat ket mabalinda met ti tumulong a mangpasantak
iti pagsasao a nariinganda a saan laeng a gagangay nga agbasa ken maliwliwa. Sangkabassit a tulongmo, Patgenmi nga Agbasbasa,
napateg unayen a mangpadur-as iti Literatura Ilokana.