Kritika ken Panirigan iti RFAAFIL 2002-2003 (Umuna a Paset)

REYNALD F. ANTONIO AWARDS FOR ILUKO LITERATURE

Home	E-lokano Mail	Guestbook	Q & A	Poll	Links	About Us

					www.rfaafil.com

Kritika ken Panirigan iti RFAAFIL 2002-2003

Ni: Jimmy M. Agpalo, Jr.

UMUNA A PASET

(UMUNA ti amin, dagitoy nga interperetasion ket bukodko a kritika (critics) ken panirigan (views). Kas iti namnamaen, agduduma ti panirigan iti tunggal agbasbasa ken nagbasa kadagiti naisalip a sarita: laeng, diuli, daytoy a bukodko a kritika ken panirigan ket agserbi koma a "mitsa" iti nasged a pampanunot a saan ket a mangidiktar iti kapanunotanton ti asinoman. Nasged a pampanunot tapno lumawlawa pay ti panirigan (views) dagiti mannurat ken kasta metten dagiti agbasbasa.)

Reynald F. Antonio Awards For Iluko Literature, diuli, ti pakaitarusanna dayta RFAAFIL, maysa manen a naayat a patron iti panagrangpaya ti Literatura Ilokana. Nupay adda sadiay adayo a lugar ni apo Reynald, adda sadiay Estado ti Alaska, nabati iti Kailokoan ti lagipna, lalo iti literatura. Isu nga impasngayna daytoy a pasalip. Ken impasngayna pay ti http://www.rfaafil.com a kas ima ken takiag 'toy natakneng ken narimat a gannuatna.

Daytoy ti umuna a pasalipna. Maysa a tematiko a pasalip. Addaan iti tema a "Maipapan iti Pamilia."

Tallo dagiti Hurados: Juan S.P. Hidalgo, Jr., Dionisio S. Bulong ken Linda T. Lingbaoan. Tallo a mabigbigbig a teddek Literatura Ilokana.

Iti innak panangalisar ti nagkaysa a komento (summary comments) dagiti hurados, kunada nga inladawan kano dagiti mannurat ti kinaalas dagiti amma iti Kailokoan. Ta apay kunam, diuli? Kastoy man ti kuna dagiti hurados: "Apay a nagadu dagiti naulpit nga amma?" daytoy a saludsod ti limtuad kadagiti hurado apaman a nabasada dagiti sarita a naidatag iti pasalip ti RFAAFIL 2002-2003 a nangtratar ti tema maipanggep iti pamilia. "Apay a nagdakes ti ama iti panirigan dagiti kaaduan a mannurat a nakisalip? Maysa nga ama a sugador, bartekero ken aminen a bisio. Ken daytay pay ket tipo a bayolente- kugtaranda, sipatenda, disnogenda, sinturonenda dagiti annakda."

"Ti panangiparangda a ti ama ket maysa a narungsot a tigre ti gapuna no apay nga impariknada met laeng nga adayo ti rikna dagiti annak kadagiti ammada. Isu a dagiti inna ti ad-adda nga ay-ayaten dagiti annak. Nabatad, nalawag ken madlaw a sigud ti pannakailadawan dagiti amma a kas dakes a maigiddiat la unay kadagiti manangipateg nga inna."

"Talaga a nasayaat ken nadungngo dagiti inna. Pudno a padastayo daytoy iti biag. Idi ubingtayo, no kasta nga agsakittayo, dagiti innatayo ti intay' awagan. Natural dayta. Ngem apay a madi ti pagkitkitaan dagiti mannurat kadagiti amma?"

Napadasak metten ti nakisalsalip, diuli, ti nangab-abak kadagiti pasalip, ken naghurhurado kadagiti pasalip. Panagkunak, nalaklaka pay ketdi a, a pakisalipan dagiti nangidiaya ti tema iti pasalip ta nalaklaka nga isaritaan ngem ti agkalapka pay laeng iti taaw ti mulagat ken ngatangata no ania a tema ti inka suraten. Kasla sinubuannaka ti nagpasalip ket 'diay laengen mangngalngal ken tumilmon ti kuaem.

Nalaklaka met nga ihuraduan dagiti hurado ti kastoy a pasalip ta maliklikanen no kua ti panagdupar ti dua wenno ad-adu pay a nabileg a tema. Kadagiti pasalip nga awanan iti tema a pagsasalipan, masansan no kua ti panagtupa ti dua wenno ad-adu a nabileg a tema ket daytoy iti nasken a pagdidinnebatean wenno adalen dagiti hurado tapno makapudnoda unay iti resulta nga ituyangda.

Ngem apay ngarud a mabasa ditoy ti sainnek dagiti hurados, iti laksid ti kinaadda ti tema a pagsasalipan?

Maymaysa laeng ti ammok a rason no apay, diuli, nalabit a saan a binaddekan wenno saan a nabaddekan wenno saan nga impangruna dagiti mannurat itoy a salip ti MORAL IDEALS wenno pagulidanan-moral. Ta ania ngamin ti PAGULIDANAN-MORAL? Isu dagitoy ti pagsarmingan ti biag a mangipaay iti ragragpaten a pannakapnek! Isu dagitoy ti sibibiag a danum ti tagipatgen (values) a masakdo laeng iti ubbog ti sirib.

Maipanggep ti pamilia, diuli, ti tema ti salip, isu a nasken la unay a maysa a pagulidadan-moral ti rumbeng a nasurat wenno isalip.

Kas iti paliiwko, adu dagiti agresibo a mannurat, a basta mabalin a suraten, sige a sige, surat. Ti importante ket makasurat iti maysa a sarita ken ti importante ket adda iti maisalip ta barbareng no maisalat, hehehe!

(Maysa kadagiti agdadamo a mannurat a nakisalip ti nangipabasa iti saritana. Binallaagak iti kinaawan iti moral values ken positive insights ti sinuratna. Ngem kunana babaen iti email a saan nga interesado a mangabak iti pasalip ta umanayen ti pannakisalipna a kas addang iti panagbalinna a mannurat. Sakbayna, uppaten a saritana ti ineditko sakbay a naipablaak iti Saringit Magasin ken iti Tawid News-Magasin. Nupay kasta, iti maysa pay a saritana, impaaymi ken ni Roy Aragon ti amin a pammagbaga kenkuana, tinungpalna amin a naibalakad ket nangabak daytoy a saritana iti maika-3 a Gungguna iti maysa kadagiti pasalip itoy a tawen! Iti bukodko a paliiw, addaan daytoy a mannurat iti pulso ngem dina la ammo nga amirisen dagiti umno ken saan nga isurat, a kas iti kaadduan a nakisalip.)

Wen, diuli, pudno nga addaantayo iti freedom of the press ken freedom of expression nga isu ti pagbasarantayo a mangisurat ken mangidanon kadagiti paliiw, ammotayo, nakitatayo, nangngegtayo, napaliiwtayo, ti riknatayo, kdp. iti wagas wenno babaen iti porma a sarita. Wen, mabalin! Aramidentayo, suratentayo dagitoy, apay ket a saanen? Nawatayo a mangsurat kadagiti amin a kayattayo a suraten. Awan ti mangiparit kadatayo. Basta possible a mapasamak, mabalin! Dayta laeng no adda mangayat a mangipablaak, hehehe! No maipablaak ket nasayaat. No saan, sabaliam manen a, sayang met ti bannog no di irebisar, saan? Dayta no kayatto ti editor.

Ngem sabali met ngarud iti para salip ken para iti pablaak, diuli!

No para pablaak, wen mabalin a suraten amin a possible a mabalin a suraten. No kayat ni editor nga ipablaak wenno adda ti kalidadna a para pablaak. Awan ti kuestionna dita. Sinuratmo ti kayatmo a sinurat.

Ngem no para kontes nay, diuli? Nawayaka kadi a mangsurat ti kayatmo a suraten? Hehehe, daytoy ti dakkel a saludsod, diuli!

Iti panagipablaak, narigat nga armen ni apo editor! Ngem, maminpitopulo ket pito a narigrigat nga armen dagiti hurados iti pasalip!

No kontes wenno salip no kunanan a ket pinnintasanen, diuli. Pinnintasan in the sense a kinaadda dagiti hurados a mangtingiting ken manghusga ti kinapintas dagita a naisalip.

Lalo kadagiti kakastoy a tematiko a pasalip, mas estrikto pay ti implementasion ti pinnintasan, diuli, ken nasaysayaat nga amang ti bunga dagiti maapit a sinurat agsipud iti kinaadda ti maysa laeng a tema a pagsasalipan a saan a kas kadagiti dadduma a pasalip a pasaray agdupar ti dua wenno ad-adu pay a tema nga isu ti dakkel unay a parikut ken kedngan dagiti hurado.

No pinnintasan no kuna a ket, napintas a talagan dayta a saritam, awanen iti mapilaw. Ngem no ti insuratmo ket dagiti naaalas a bambanag a nakitam, napaliiwmo, nangngegmo, naramanam, ken ammom a possible a mapasamak, adda ti dakkel a kuestion mark dita, diuli. Ngamin salip ti rason no apay a nagsuratka, diuli!

No inladawanmo ti naalas a kababalin ti maysa nga ama, inikkam ti biag dayta a naalas a banag nga isu ti inka impadigo iti maysa a pinnintasan ti sarita. Ania ti maala dagiti agbasbasa a kinaalas ti maysa nga ama, diuli? Agbalindanto met a naalas nga ama?

Ti kangrunaan nga impluensia ti maysa a mannurat ket ti sinuratna! No ania ti impluensia dayta a sinuratna kadagiti agbasbasa, iti gimong, ken iti mata ti Mannakabalin sungsungbatanna no ania man ti ibunga ken epektona dayta a sinuratna!

Kadagiti dakes nga amma, a sinurat, ania ti impluensiana daytoy? Posible a napasamak wenno possible a mapasamak dagitoy, kunam, diuli? Wen, possible a mapasamak! Ket possible met iti inda panangtulad. Ket kadagiti ubbing ken agtutubo nay? Posible met iti inda panangtulad inton isuda met ti agbalin nga ama, saan kadi, diuli?

Saan koma rason a ti sinuratmo ket maysa laeng a fiction wenno bunga ti panunot laeng. Kasanon no daytoy a kinaalas ti maysa nga ama ket tuladen met dagiti nakabasa? Laglagipen koma, diuli, a dagiti sinurat ti pagsarmingan dagiti nakabasa iti kayatda nga aramiden iti biagda!

Apay ngarud nga impluensiaan dagiti tao iti kinaalas?

Saan kadi a nasaysayaat a nga iburay ti impluensia a kinaimbag?

Saanko a babalawen dagiti writers ditoy, diuli, kinapudnona, dayawek ida ti kinaalibtakda a nangibutaktak ti maysa a kinapudno iti gimong iti kinaadda dagiti adu nga amma a kas iti inladawanda a naalas. Kas mannurat, nasken nga ibagada daytoy agdadata a kinapudno. Kinapudno nga adda dagiti amma a kas inladawanda a naalas. Imparangda laeng ti sungbatda iti agdadata a mapaspasamak iti gimongda iti panawenda.

Iti panangpalabasko kadagiti naisalip, makuna a maysa a nakabakbaked social literature dagiti sinurat. Ladawan a saan nga agbaybay-a dagiti mannurat nga Ilokano a nangibutaktak ti aniaman a napaliiwda iti gimongda, iti lugarda, iti panawenda. Banag a mangipaneknek ti kinaadda kadagiti mannurat nga Ilokano ti social approach a conviction that arts relationship to society are vitally important! Mangipaneknek a ti arte ti panagsuratan ket napateg unay iti relasionna iti gimong, diuli!

Wen, dagitoy a sinurat a naisalip iti RFAAFIL nga ad-adalentayo, diuli, ket social literature a kas kunak itay. Ta ania ngamin daytoy a literature? Isu daytoy tay literature a maipapan iti mapaspasamak iti gimong, diuli!

Kasano dagitoy a naputar wenno naisurat ni mannurat? Wenno kasano a nagapon dagitoy a kapanunotan iti isip ni mannurat?

Ngamin ti kangrunaan nga akem ti maysa a mannurat ket isu ti pannakamata, pannakalapayag, pannakangiwat ken konsiensia ti gimong a pagnanaedanna iti panawenna. Kas maysa a mannurat, nasken unay nga ammom daytoy a banag!

Ngem dagiti kakastoy a sarita, diuli, ket saan laeng koma nga epekto ti mapaspasamak iti gimong, no di ket addaan koma iti RASON ken PANGGEP para iti dayta a mapaspasamak iti gimong ket mangidiaya met iti posible a sungbat kadagitoy a parikut.

Isu a daytoy ti dakkel unay a saludsod, diuli: Ania ti maitulong dagitoy a sinurat para iti agdadata a kinapudno nga insuratda?

Ti sungbatna, diuli, ket ti pudno a kaipapanan ken pakaitarusan ti sarita a para pablaak ken sarita para salip!

No iti pasalip, diuli, ti rumbeng nga isalipmo ket "literature of hope and growth" a saan ket a basta sinurat lattan ti ikontesmo. Literatura para ti namnama ken panagdur-as ti bagi, gimong, lugar ken sangkataw-an. (Basaem ti dadduma pay a detalie iti DUYOG TI SINGASING II, libro a sinurat met la toy biang no kasano ti agsurat iti para salip a sarita. Agorderka laeng no kayatmo.)

Ninamnama dagiti hurados, diuli, a masarakanda kadagitoy a sinurat a social literature ti napigsa nga igam a mangdadael ken mangpadapo koma ti pader a nakaibaludan ti kararua ni Ilokano. Ngem, napaayda (dagiti hurados) ta inladawan laeng da mannurat ti sakit ti gimong a dida man la pulos a nangited iti pammaneknek a kabaelanda solbaren dagitoy a parikut babaen ti talento ti panagsuratan nga inted kadakuada ti Namarsua.

Iti Tristam Shandy, kuna ni Sterne nga awan ti sabali a wagas ti panagsuratan nga umarngi iti pagayatan ti Dios a Namarsua no di laeng ti pagayatanna. Kunana nga iti damo (a sinuratna) ket bunga laeng ti reggetna nga agsurat, ngem kadagiti sumarsaruno ket bungan ti napasnek a kararag ken panangitulok iti pannarabay Namarsua kadagiti suratenna. Babaen kadagitoy ammonan no ania ti suratenna ken no ania ti paggibusanna. Iggemna laeng ti panagsuratan ngem ti Namarsuan a mismo ti agsursurat...

Itoy a Tristam Shandy, nailadawan ti akem ni mannurat a kas mannurat kas maysa a co-creator ti Namarsua a nangited kenkuana kadayta a talento ti panagsuratan. Nagadu ti agregget nga agbalin a mannurat ngem manmano ti naparaburan! Nailadawan a ti mannurat ket katulongan laeng gayam ti Namarsua a mangidaton kadagiti parsuana ti panggepna ditoy daga a kas sadi langit.

Isu a kuna met ti maysa a nalatak a mannurat, a nalipatakon ti naganna: ...asinoman a mannurat a napaay ti akemna a kas mannurat, saan laeng a napaay iti panggep ti propesionna no dipay ket napaay iti nangted kenkuana kadayta a talento ti panagsuratan...

Adtoy ti tema a maipapan ti pamilia, apay a kunaen dagiti hurados a pitopulo ket lima a porsiento dagiti nangiladawan ti kinaalas ti maysa nga ama? Kastoy ti kunada, diuli: "Naglablabes ti namay-anda ta pinagbalinda a nakauy-uyong dagiti amma nga Ilokano. Kadagiti naisalip, pitopulo ket lima a porsiento ngata dagiti sarita a nangiladawan iti maysa nga ama a kasta. No iti met sibubukel a sarita, nakauy-uyong ti ama iti kaaduan a panid ket nasingpet laeng iti tallo wenno basbassit pay ketdi a panid. Saanen a nakapapati dayta. Adda ngata met ama a nakadakdakes ken nakaul-ulpit la unayen?"

"Taltallo dagiti naisalip a sarita nga addaan iti naragsak, naanus, manangipateg ken nasayaat nga ama. Ti ama iti sarita a "Maysa a Kalgaw", "Kanta iti Sab-ok ti Agpakadan a Malen" ken "Agkibinta Pay a Magna".

Makapaliday a pagteng iti biang da hurados, diuli, di kadi? Lalo kadatayo a kritiko ti literatura. Na-devoid ti kinapudno ti mensahe ti sarita isu a kunada: "Naglablabes ti namay-anda... Saanen a nakapapati dayta."

Gagangay kadagiti kontes, diuli, mapasamak ditoy ti makunkuna a umuna a panangpalabas kadagiti manuskrito wenno 1^st reading ni hurado. Pasaray umabot ti 4^th wenno 5^th reading. Ket no maipapan met kadagiti naaalas a bambanag ti insalipmo, aysus, diuli, nagasatka laengen no dayta nga insalipmo ket saan a natnag iti 1^st reading. E, ti 2^nd reading? Wenno 3^rd?

Amangan no kunaen ni hurado, diuli: "Haay, anian, dimo man la pinanunoten ti nangipadigo iti addaan pagulidanan moral, hmmn..! Hehehe! Wenno saan: "Awan ti pagulidanan-moral (moral values) itoy a sinurat, awanan pay ti saykolohia nga impluensiana (psychological influence), awan pay ti sungbatna ti kidkiddawen ken bunga ti gimong iti lugarna ken panawenna (social milieu).

Ti moral values ken social milieu ket nadakamaten iti ngato. Ti psychological influence ket isu daytoy ti resulta nga itden ti sarita kalpasan a nabasa. No ania ti reaksion ken aksion ti nakabasa. No ayunanna (nakabasa) ti mensahe ti saritam, aksionanna ket aramidenna dayta a mensahe tapno iti kasta dumteng ti namnama ken panagdur-as ti bagi, gimong, lugar ken sangkataw-an. No dina met ayunan (nakabasa), mangipaay daytoy iti reaksion tapno iti kasta daytoy a sarita ti agpaay a mitsa iti ad-adu pay a panagadal ken panagamiris a tapno dumteng ti namnama ken panagdur-as ti bagi, gimong, lugar ken sangkataw-an.

Iti ababa a pannao, diuli, saan a makapnek a sinuratmo ti kinarugit ti gimong no dimo ammo a sagadan. Saan a makapnek a sinuratmo ti maipapan ti kinaalas ti maysa nga ama no dimo met natuntunan ti ramot no apay nga adda dagita a naalas nga amma; ken no saanka met a nangidiaya ti possible nga agas dayta a sakit ti gimong tapno sika a mannurat nga inikkan ti Namarsua iti talento nga agputar iti sarita ket sika ti gapuna iti nasaknap a panagbalbaliw ti bagi, gimong, lugar a yanmo ken sangkataw-an iti panawenmo; tapno sika ti gapuna a manurat no apay a naagasan dayta sakit ti gimong nga insuratmo!

Ta ti kangrunaan nga akem ni mannurat iti mata ti tao, iti gimong ken iti nangisagut kenkuana ti talento ti panagsuratan nga ik-ikutanna ket ti panagbalinna nga instrumento ti nasaknap a panagbalbaliw ti tao ken ti gimong iti panawenna a kas pagayatan ti nangited kenkuana kadayta a talento ti panagsuratan, diuli. Ti mannurat koma ti mangiyuna, mangidaulo a mangpaksiat kadagiti sakit ti bagi, gimong, ti lugar a yanna, ken sangkataw-an iti panawenna tapno iti kasta ti kararua ni Ilokano a nakabalud iti kinapiman ket mawayawayaan!

Isu a nasken, diuli, no makisalipka, dagiti laeng napipintas a bambanag iti inka suraten nga isalip. Tapno makadanon dayta insalipmo iti final reading. Laglagipem a pinnintasan ti salip!

"Ti ama ket isu ti salaknib, puon ken adigi ti maysa a pagtaengan. Isu koma ti mangipakita iti kinasayaat, kinaurnos, kinatibker ken kinalagda iti balay a binangonna. Mangisakit koma iti tunggal meimbro ti pamiliana a saan ket nga isu pay ketdin a mismo ti mangirurumen." Daytoy a banag ti impangpangruna dagiti hurado iti panagpilida kadagiti naisalip a sarita.

Naa, nagsimple! Simple laeng a panagpili, diuli, saan? Maysa laeng a definition ti maysa nga ama iti sinapulda iti daytoy a salip. Ket iti laksid iti kinaaduda a nagsasalip, taltallo laeng kano, diuli, ti nakaited iti pudno a definition ti ama. Annayko, diuli! Definition nga isu dayta iti inda nagsasalipan. Ket siempre, kadagitoy a tallo a nakaited iti pudno a definition ti maysa nga ama, nakadanon iti final reading ken siguradon nga adda puestoda.

Ala, ket intay ngarud siripen a, diuli, dagitoy a naisalip. Intay ukarkaren dagiti siglotda tapno maibuang ti kalidadda a sinurat. No apay nga isuda ti napili.

Diak kunaen a napasagasatan dagiti nangabak, diuli, ta awan iti ginnasanggasatan iti salip, no di ket talaga a pinnintasan.

Rugiantay ngaruden, irugitayo iti 1^st Prize, agpababa:

I. PAULO TI SARITA: "SUMASAYYO", ti Umuna a Gungguna. Sinurat ni Fernando B. Sanchez.

Iti sarita, ti Paulo no dadduma ti germs wenno isu ti masarsarita. Ket itoy a sarita, dagiti SUMASAYYO iti Karayan Agno ti sarsaritaen ni FBS, ken dagiti tao a kas SUMASAYYO iti lubong.

II. KLASE TI SARITA: planned short story

Plinanon wenno binalabala ni FBS ti aramidenna, adda dagiti addang a nagkaysa a sinurotna, manipud iti rugi agingga iti maudi. Narukod metten ti kaatiddog dagiti eksena a kas sagudayen ti kidkidawen situasion nga akem tunggal eksena.

III. PLOT PATTERNED: de-kahon - pimmanaw iti lugarda a kas marigrigat, nabaknang a simmangpet. (Basaen iti DUYOG ITI SINGSING II dagiti dadduma pay a detalie ken klase ti plot patterned).

IV. STRUCTURE: tradisional. Iti istraktura, kailian, ket no kasano nga inlagana dagiti binalabalana a pasamak. Addaan daytoy iti sursuroten a wagas tapno makuna a nasayud iti pannakawarwar ti tunggal eksena.

Mapaliiw ditoy nga iparupa ni FBS dagiti "Salmo Dagiti Sumasayyo" ...Sa irugina daytoy iti agdama a pasamak, sa idi kuan, sumreken daytoy iti napalabas. Ket no putdennan ti napalabas (tapno saan a matuokan dagiti readers) ikabilna manen ti "Salmo..." ket mangrugi manen iti sabali nga eksena tii agdama ken ti napalabas. Kasta a kasta iti inaramidna agingga iti gibus ti sarita. Isu a makita, diuli, ti kinaannayas ti panagtaray ti sarita ta addaan iti makunkuna a "kanal" a nagtarayan ti agos ti pasamak. Daytoy a "kanal" ti makunkuna nga istraktura iti sarita!

Dagitoy dagiti paset ti istraktura nga inusarna:

Exposition - nupay sabali daytoy a panagiparang a kas iti gagangay, ta imbes a ti parikut ti kaunaan nga imparang ti author ti ketdi tema ti inusarna tapno agserbi a kas pangawis ti immatang dagiti agbasbasa. (ti Salmo Dagiti Sumasayyo.) Maibilang met nga exposition wenno panangiparang iti kayat nga iparang wenno panangiladawan ti parikut ti sarita daytoy a wagas, ta isu met laeng daytoy iti pakawarwaran wenno exposition ti linaon ti sarita.
Prescipitating events - naisurat daytoy a kas detalie iti agdama, sa bimmaktaw iti napalabas... Naulit-ulit a kastoy, exposition (dagiti salmo, ken ti agdama ken pasamak)...sa maipasngay ti:
Complication - ti napalabas a pananglabsing ni Ago iti pagayatan ti amana... ket no ania ti ibungana daytoy isu ti:
Crisis - ti pasamak ti biag ni Ago iti napalabas no kasano a nagun-odna ti panagballigi - ket itan iti isasangona iti amana.... Ket agsipud ta inakseptar ti amana ti kinaasino daytoy, makuna a nagballigi ni Ago iti gagemna. Ngem saan a nagpatingga ditoy ni author, kinargaanna ti:
Resolution - ti sarita a mangipaneknek iti kinasayaat ni Ago a kas kas anak ken kas ama. Mabasa daytoy iti maudi a parapo ti sarita - ti panangayon ni Ago ken baketna nga agsublida nga agtalinaed iti Muging.

V. THEME:

Ti panangtunton ti anak ti arapaapna. If there's a will, there's a way! Tuntonen ti arapaap ta adda iti tao ti aramid, adda iti Dios ti kaasi.
Ti lakay, iti pammatina: "Dimonto maadaywan ti agus ti karayan. 'Ray dinno ti papanam, agpalakanto latta iti bato ken darat iti lubong-danum a pakaisadsadam..." Ti kayat a sawen daytoy, diuli, ket sumasayyo amin a tao ditoy lubong. Isu daytoy ti saykolohia a mensahe ti sarita a kayat nga ipasagepsep ti author kadagiti agbasbasa. Mabasa daytoy babaen kadagiti "Salmo Dagiti Sumasayyo"
Ti asawa a babai a nangakem ti responsibilidadna a kas ina ken asawa. Mabasa daytoy, diuli, iti maudi a paset ti sarita wenno iti paggibusan. Marikna ken mabasa ditoy ti isisiasi ni Ago iti umno a dalan ti biag, babaen iti dina panangikankano ti kiddaw ti amana nga agtalinaedda laengen iti Muging, ngem daytoy nga isisiasi ket ginuyod ti asawa ni Ago tapno "kas ina, a no dumteng ti suba ti dalluyon isu ti timon tapno di mapattog ti bilog (nga isu ti pamilia) iti taaw (ti biag)."

VI. KAWES TI SARITA: life and culture, social relevance

Biag ken Kultura - dagiti agsaysayyo.
social relevance - iti mapaspasamak a pannakabangon ti kadakkelan a dam iti Asia - ket ditoy nga imparang ti author a daytoy a saritana ket bunga ti napasamak iti gimongna ken iti panawenna.

Kinaagpaysuna ket, iti bukodko a paliiw, daytoy a sarita ket naadaw wenno inadaw ni author kadagiti dua a salaysayna nga impablaak ti Bannawag no diak a nagbiddut. Nangsurat ni FBS ti maipapan kadagiti sumasayyo iti San Nicolas, Pangasinan nga isu met laeng ti lugar daytoy a saritana. Adda met ti maysa manen a salaysayna maipapan iti ubing a di agaw-awid kalpasan iti klaseda iti aldaw - estudiante ni FBS daytoy nga ubing, saan a makisango a mangan kadagiti kaeskuelaanna ti ubing. Natakuatanda laengen nga awan gayam ti balonna iti inaldaw ta nagtaud laeng ti ubing iti marigrigat a pamilia ken adayo iti pagawidanna. Inawis dagiti mamaestra a makipangaldaw iti inaldaw-aldaw ngem isun ti para innaw. Ti ubing ket masirib, nagpuonanna daytoy a kinasiribna a nagpangalanna iti panangballigina iti biag ta idi agsubli iti eskuelaan, maysa nga inhiniero a kas met iti sarita.

Isu a kunaek a dagitoy a dua a salaysay ni FBS ti puon wenno nanginaw daytoy a SUMASAYYO.

VII. PRESENTASION:

Plot-driven presentasion ad-adda a dagiti pasamak ti nangimanehar ti sarita. Nupay ipammarangna ditoy dagiti "Salmo Dagiti Sumasayyo", nagserbi laeng met dagitoy a salmo a kas pakawarwaran dagiti pasamak (exposition). Ta ti tunggal salmo ditoy a naiparang isu ti pakaitarusan dayta nawarwar a pasamak. Ngarud, maibilang pay laeng daytoy iti klase ti presentasion - plot-driven, agsipud ta saan met a ti katatao ni Ago (tapno character-driven koma) wenno ti tema (tapno theme-driven koma) ti kangrunaan a nasarsarita wenno naiparang no di ket ti pasamak iti biag ni Ago, isu a plot-driven presentasion pay laeng daytoy, diuli.

DISKUSION KEN PAMAMANUNOTAN:

1. KARAKTER. Makapnek dagiti inkawes ni FBS a karakterisasion kadagiti karaterna. Pasig a pagulidanan-moral. Awan iti makita a "simmalog" iti pannakapilaw malaksid ken ni Ago, a natural laeng dayta a reaksion a naikawes kenkuana. Intay siripen a saggaysaen:

Ti Ama ni Ago - kas kalawa ti karayan ti biag ti kalawa ti panunot ken panirigan nga inkawes ni FBS, ta saan a nakita ditoy ti kinaadda iti sakit ti nakemna ken Ago nga anakna. Iti daytoy a karakter ti ama, ti nangtakder ken nangipaneknek a maysa met a pagsayyoan ti lubong. "Dimonto maadaywan ti agus ti karayan. 'Ray dinno ti papanam, agpalakanto latta iti bato ken darat iti lubong-danum a pakaisadsadam..."
Ladawan ti ina ni Ago iti kinatarnaw, ta saan a pulos a nagangal iti napasamak wenno awan iti reklamona la koma no di ket ti panangitalekna ti amin iti Namarsua ti taray dagiti pasamak kangrunaan iti anakna a ni Ago. Ipalagipna kaniak daytoy a kababalin ken karakter ni Apo Santa Maria nga ina ni Jesucristo.
Ti asawa ni Ago - kas met laeng iti ina ni Ago, sidadaan nga umawat kadagiti pasamak ken sidadaan met a nangipaay iti pannakaawat idi ni Ago iti sumiasi iti sabali a dana ti tarigagay.
Ago - maysa a pagulidanan nga anak, ama ken maysa a ladawan a nasken unay a tuladen dagiti nakabasa daytoy a kabibiagna tapno iti kasta ket lalo pay a dumur-as ti panagbiagda, saan laeng a ti kinabaknang iti material a banag no di pay ket ti ispiritual, moral, sosial. Addaan daytoy ti naimbag a sursuro.

2. Saan a gagangay a binatog dagiti inusar ni FBS. Kaadduan kadagiti binatogna ket addaan iti subtext - banag a dagiti laeng makuna a nalawa iti paniriganna iti panagsuratan ken nalawa iti kapanunotanna ken pudno a disipulo ti arte ti makasurat.·

ADDA TULOYNA

TI AUTOR: JIMMY M. AGPALO, JR.

Premiado a mannurat a nagab-abaken kadagiti adu a pasalip ni JMAJR. Narimat ti plumana ken maipagpannakkel a mannurat, saan laeng nga iti ILUKO no di pay ket uray iti sabali a pagsasao. Saanen a mabilang dagiti sinuratna a salaysay, sarita, nobela, daniw ken drama kadagiti panid ti Bannawag, RIMAT, Baggak, Tribu, Sirmata, Amianan, COVLA Review, Saringit, Tawid Newsmagasin, Love Affair Komiks, Home Life Family ken dadduma pay a magasin ken pagiwarnak. Sabali laeng dagiti drama scripts a gapuananna a mangegan kadagiti estasion ti radio ken maar-aramat iti pagadalan ken entablado. Author ti libro a DUYUG TI SINGASING. Maysa a lecturer, editor, Iluko translator, columnist, hurado, negosiante, gayyem ken ama. Nayasawa ken ni Yolanda Osana. Uppat dagiti bungada- da Julius, Jenny, Jamie Joyce, and Jaime III. Nayanak iti San Antonio, Narvacan, Ilocos Sur ngem agnaedda a sangapamilia iti Baguio City. Agdama a Literary Editor ti Tawid Newsmagazine.

___________________________________________

Reynald F. Antonio Awards for Iluko Literature

Home Forum E-lokano Mail Guestbook Q & A Poll Links About Us

THE 1st ILOCANO WEBSITE FOR SHORT STORY AND POETRY WRITING CONTEST!