|
REYNALD F. ANTONIO AWARDS FOR ILUKO LITERATURE |
|
|
|
|
||
|
MAIKAPITO A PASET PANAGAYAT ti anak iti ina ti subject matter ken tradisional ti structure nga inaramat ni Arnold P. Jose iti saritana nga "Ina" a nangyalat iti Maikapito a Gunggona. Dagiti nagpintasan ti sarita: 1. Ti subject matter - ta dagiti kakastoy
a suraten wenno sinurat ket panangiparang iti PANAGSUBAD iti nakautangan iti biag. Banag a nadayaw nga aramid. Iti ababa a pannao NAPINTAS A SARITA NGEM BIDDUT TI BALABALA NGA INUSAR TI AUTHOR itoy a saritana. Saan nga umno ti rukod dagiti eksenana. Dagiti posible a pagpintasan ti sarita: "Marukod ken matimbang ti tunggal eksena ti maysa a sarita" daytoy ti kuna idi ni Juan S.P. Hidalgo, Jr. iti lektiurna sadiay Sto. Niño Beach Resort idi 2001 iti tinawen a kombension ken seminar ti GUMIL Filipinas. Madama idi a basbasaek dagiti nasurok a tallopulo a naikontes (siak ti maysa kadagiti tallo a hurado) a daniw iti On The Spot Poetry Writing Contest ti Matsushita Corporation babaen iti panangilungalong ni Angel Calso. Inibbatak dagiti basbasaek ket dimngegak a nalaing iti inlektiur ni apo Hidalgo nga isunto ti innak ireserts, kunak man idi 'toy bagik. "Tunggal eksena ket addaan iti maiyannatop a kaatiddog ken kaababa a kas kiddawen ti situasion iti inka es-estoriaen." innayon idi ni apo Hidalgo. Imbaga pay 'toy ama ti GUMIL Filipinas nga importante la unay daytoy a kas panggutugot ti INTEREST dagiti agbasbasa. Ta masapul a maalam ti interest ti agbasa, ta no saan, dina ituloy a basaen ti saritam. Nagwerret a dagus ti utekko kadagidi a tiempo ket nalagipko: 1. Isu met laeng daytoy ti maaw-awagan iti literary pacing. 2.Isu met laeng daytoy ti sangkadagullit ni Jose Asia Bragado a... "nagadu la ket a nagturturongan ti saritamon, isunto met la nga isu ti ibagam... dika pay la dineretso, impalikawmo pay laeng!" no kasdiay idi nga isublina ti saritak wenno adda ti saritak nga ipablaakna (por kaasi ngata? hehehe!) ngem adda ti ipatulodna a komento. LITERARY PACING - maawagan iti tempo wenno cadence wenno ania la ditan a pangawag, ti panagpaspas ken panagmenor wenno ania la ditan a taray ken pagna kada eksena agingga iti gibus. Kas itoy nga inusar ti author: nabuntog idi damo, sa nakapaspaspas iti udina. In terms of subject matter, mas heavy dramatic pay (KOMA) daytoy ngem iti "Kanta Iti Sab-ok Iti Agpakada A Malem" ni Agustin DC Rubin. In terms of subject matter, mas lamang nga adayo daytoy a sarita, ngem nakapulpulos met. Idinto ta ti "Kanta iti Sab-ok..." ket nagadu dagiti ramen a "kosmetiko" (shall I call cosmetic, huh?) ken aksesoria nga inusar ni Agustin DC. Rubin, nga isu ti panangtiliwna ti rikna ken ganas dagiti readers. Kasla kagapgapuna idiay parlor! Damo pay la a subo wenno iti introduction / exposition ket nabanniitanen a dagus dagiti reader. Narukod pay dagiti eksena ti "Kanta iti Sab-ok..." nga isu ti nangited iti gagar ken interest dagiti agbasbasa sipud pay idi rugi agingga iti gibus. Usigenyo daytoy, kakailian, ket basaenyo manen ti sarita nga "INA". Dakdakkel nga amang ti paset ti sarita a nangukopar iti "panagbirbirok" ti bida a lalaki iti ina ken ti panangiladawan ti author ti aglawlawna a nakapukawan ti "dramatic scene" nga isu koma dayta iti kanito a panagsaraken dagiti agina. SUBJECT MATTER: sapsapulen ti anak ti ina. Nasarakanna. Iti subject matter laengen ket ammomon a maysa daytoy a dramatiko a sarita, makapasangit ken full of emotions. Ngem itoy a sarita, awan ti drama. Nagestoria laeng ti author iti biag dagiti agina ngem nagappigud iti balabala nga inaramatna. Nakapsut ti kidag ti awis a mangitayok iti pannakapnek iti emotional a rikna. Kastoy ngamin ti namay-an ti author: nagin-inut a nawarwar ti sarita, santo napaspas ti panaggibusna. Biddut daytoy! Ta para laeng daytoy kadagiti sarita a saan a dramatiko. Koma: immuna a nagpaspas (no apay a sapsapulenna ti inana) sa nagin-inut a simrek iti dramatiko agingga iti heavy dramatic. Di kad' koma nagsangit pay dagiti na-emote a readers! Iti panagsarak manen dagiti agina ket awan man la a pulos met ti nailadawan nga emotions wenno ania la ditan a rikna met ti panagsarak manen iti nabayag a di nagkita nga ina ken anak. Saan a nakapappapati a pasamkak ta awan man laeng met ti makuna a madrama a rikna a naiparang. Na-devoid ditoy ti reality. Siempre iti nabayag a panawen nga dida nagsarak nga agina, ti basol ti ina a panangitedna ti anak kadagiti agassawa a baknang a kasla inlakonan ti anakna, adu nga emotions koma ti naiparang. Ditoy koma ti nangipokusan ni author ti kinalaingna nga agiladawan, ta naglaing nga agiladawan iti aglawlaw? LAGIPEN: ti subject matter ket maysa a dramatiko a banag! Ket rumbeng laeng a naistoria koma a kas nadrama a panagkita. Napintas ti panangiladawan ti author aglawlaw, umno la unay daytoy, ngem iti panangiladawan iti kapapatgan amin a paset ti sarita iti makunkuna a climax ket napukaw metten! Napukaw metten dayta a kinalaingna nga agiladawan! 3. No ni apo Jose A. Bragado ti nagedit no maipablaak daytoy, MAMATIAK, la unay a maksayan ti INTRODUCTION ti sarita, ta nagatiddog. Ken uray ngata dagiti sabali nga editor. No ngamin ageditka, sapulen daytoy: ania ti maipapan iti sarita? Sungbat: anak a mangsapsapul iti ina ket nasarakanna. Points to consider: APAY a sapsapulenna? Mailiw...ta nasken met a tuntonen ti ramut a naggapuan, nga isun ti tema ti sarita...panangtunton ti ramut...wenno puon wenno nagtaudan. NASARAKANNA TI INANA? Wen. ANIA ti napasamak iti panagsarakda nga agina? SUMA TOTAL: tallo nga eksena. MANO A PANID? No dose, saggatlo a panid dagiti eksena, no 18 a panid, sag-6da a panid. (Amirisenyo ti 1st ken 2nd prize ket narukod dagiti eksena a kas umayon iti es-estoriaen ken panangilukat dagiti author ti sumaruno a topiko ti eksenada.) |
Basaem itan kalpasan a nasuratmo ti sarita.
Amirisen no dagiti eksena ket rumbeng a pabassiten nga eksena tapno maakomodarna ti yaatiddog ti sabali nga eksena. Ditoyen
ti kunada a panangtimbang dagiti eksena wenno panangrukod a kas kuna ni apo Hidalgo. NO SIAK KOMA TI NANGSURAT: Irugik iti: "Nanang, siak ni Enrico nga anakyo".....
Sa mailadawan ti facial expressions ti ina,
ti anak, ti sabali pay nga anak. Ania ngata, tarayen ti ina ti anak nga arakupen? Ibitinmo ditan...(ta isu daytoy ti climax
ti sarita! Mabalin met nga irugi ti sarita iti climax kunayon sa! Napadaskon daytoy ket nag-1st iti Palanca Awards!)
iti a umuna a panid laeng daytoy.
Sa irugi iti panangbirbirok ti anak iti ina,
sa agsubli ti eksena iti NANGIRUGIAN! Addan ti correlation wenno pakainaigan ti rugi ken ti gibus ti sarita a kas iti imbaga
ni Reynaldo A. Duque a nadakamat a reperensia iti maika-6 a kritika, di kadi? Nupay napintas ti topiko ti author, saan
a napintas iti inna panangistoria. Iti libro a sinurat ni Mitchell Ivers, "The
Random House Guide To Good Writing", dinakamatna a kuna ni A.M. Forster iti librona met nga "Aspects of the Novel", kunana:
"A good fiction writer should be able to do both: tell stories and weave plots!" Ni Mitchell Ivers ti managing editor ti Random
House iti New York, New York, USA. Maysa kadagiti kadadakkelan a publishing house iti lubong, di kadi? Impablaakna daytoy
a librona idi 1991. Itoy a libro ni Ivers kunana, a dinakamat
ni Forster ti biang dagiti readers nga agdamdamag "no ania ti sumaruno a mapasamak" iti napintas a fiction. Kuna ni Forster: ti paset ti sarita ket rugi,
bagi ken gibus. Taltallo! Wenno saan, kastoy: 1. In the beginning...(idi
un-unana a panawen - meaning INTRODUCTION wenno EXPOSITION of the story), 2. Ti bagi ti sarita wenno precipitating events,
3.Ti gibus ti sarita (nga isu ti climax ken resolution no adda.) Kas koma itoy a sarita ni Arnold P. Jose:
Ania ti parikut? Sapsapulen ti anak ti inana?
1. (introduction wenno exposition) ti intro ti sarita ket SAAN A LUMBES ITI TALLO A PANID Ket ania ti napasamak? 2. precipitating events.
2-3 a panid, karaman ditoy ti panagkitada nga agina. Ania ti napasamak iti dayta a panagkitada?
- (climax) ket agsipud ta dramatic ti subject matter, nasken ngarud a dramatiko met daytoy a panagsarak ti ina ken anak. Dakdakkel
ngarud nga amang ti panid nga akomodaranna tapno mailadawan dagiti emotion a mangitunda kadagiti readers iti panagsangit wenno
simpatia kadagiti agina. Bale, ti taray wenno pacing ti sarita ket
napartak a panagiladawan sa nagtinnag a nabuntog nga ending tapno mailadawan a naimbag ti emotions ti panagsinnarak dagiti
agina. Ngem baliktad ti inaramat ti author. Immuna
a nabuntog ti pacing ti sarita, ket idin ta dimteng ti dramatiko a paset, pinaspasanna metten! Naku, madi a! Adda ketdin dramatic
a napaspas met ti pacingna? Dagiti aksion a, wenno dagiti saan a dramatiko a sarita ti pakausaran ti kasta a pacing ti balabala.
Iti sarita, ania kadi aya ti napasamak iti
dayta a panagkita manen dagiti agina, kailian? Live wenno mannequin? Nariknam kadi ti emotions
dagiti agina? Igibusko met ditoyen a, ta ti sungbat ti
saludsodko no live wenno mannequin ket isu met laeng ngata ti inkay ibaga, saan? No wen, no kunam, di isu! No saan no kunam, di isu! Total ti ibagbagak kadagitoy a komentok ket
saan met nga isu ti mangidiktar ti kapanunotan ti sabali no di ket agserbi a mitsa iti panagpanunot ti asino man.·
TI AUTOR: JIMMY M. AGPALO, JR. Premiado a mannurat a nagab-abaken kadagiti adu a pasalip
ni JMAJR. Narimat ti plumana ken maipagpannakkel a mannurat, saan laeng nga iti ILUKO no di pay ket uray iti sabali a pagsasao.
Saanen a mabilang dagiti sinuratna a salaysay, sarita, nobela, daniw ken drama kadagiti panid ti Bannawag, RIMAT, Baggak,
Tribu, Sirmata, Amianan, COVLA Review, Saringit, Tawid Newsmagasin, Love Affair Komiks, Home Life Family ken dadduma pay
a magasin ken pagiwarnak. Sabali laeng dagiti drama scripts a gapuananna a mangegan kadagiti estasion ti radio ken maar-aramat
iti pagadalan ken entablado. Author ti libro a DUYUG TI SINGASING. Maysa a lecturer, editor, Iluko translator, columnist,
hurado, negosiante, gayyem ken ama. Nayasawa ken ni Yolanda Osana. Uppat dagiti bungada- da Julius, Jenny, Jamie Joyce, and
Jaime III. Nayanak iti San Antonio, Narvacan, Ilocos Sur ngem agnaedda a sangapamilia iti Baguio City. Agdama a Literary
Editor ti Tawid Newsmagazine.
___________________________________________ |
|
|
International Copyright Secured ©  All Rights Reserved
THE 1st ILOCANO WEBSITE FOR SHORT STORY AND
POETRY WRITING CONTEST!
|
||
